ทริปสั้นๆกับ Amsterdam

นั่งรถบัสจากบอนน์ไปถึง Amsterdam ประมาณเที่ยงกว่าๆ เข้าที่พักฝากกระเป๋า แล้วไปยังจุดหมายแรกคือ Anna Frank Museum โชคดีที่จองตั๋วออนไลน์มาก่อน เพราะแถวยาวมาก ข้างในทำดีมาก ประทับใจ และรับรู้ได้ถึงความยากลำบากที่แอนนาและครอบครัวต้องเผชิญช่วงสงคราม ที่สำคัญ พ่อของเธอคือคนที่อยู่เบื้องหลังทุกอย่างจริงๆ หลังจากนั้นก็ออกมากินเครปร้านดังที่อยู่ไม่ไกลกันกับมิวเซียม

หลังจากนั้นพวกเราแวะเข้าที่พักแล้วจึงออกมากินอาหารท้องถิ่นร้านดังขึ้นชื่อ ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากที่พักและโซนเมือง ร้านเล็กๆบรรยากาศอบอุ่นและคนแน่นมาก โชคดีที่พวกเราจองโต๊ะไว้ก่อน อาหารเป็นอาหารท้องถิ่นของคนดัชคือมันบดกับไส้กรอกแฮมและเนื้อบด

อิ่มแล้วก็ไปเดินท่องย่านไฟแดงซึ่งผมเรียกว่าย่านโคมแดง เดินดูบรรยากาศห้องกระจก ฮ่าๆ และตามหาของท้องถิ่นมาลิ้มลอง คงไม่ต้องบอกว่าอะไร…

วันรุ่งขึ้น พวกเราไปต่อกันที่ the Rijksmuseum พิพิธภัณฑ์โกลาหลในตำนาน ที่ที่เก็บสมบัติของราชวงศ์ออเรนจ์ ทั้งภาพศิลป์และข้าวของเครื่องใช้ แบ่งตามยุคสมัยตั้งแต่เริ่มก่อตั้งประเทศจนถึงยุคปัจจุบัน

หลังจากออกจากมิวเซียมก็ไปถ่ายรูปกับ Iamsterdam จุดถ่ายรูปด้านหลังมิวเซียม จากนั้นพวกเรานั่งรถรางไปถนนคนเดิน แวะกินปลาและอาหารพื้นเมืองเช่นเครปและ Stroopwafel และปิดท้ายด้วยจิบเบียร์ แฮม และชีส ที่ Brouwerij ‘t IJ อันขึ้นชื่อของคนท้องถิ่น มีฉากหลังเป็นกังหันลม แม่น้ำ และสะพาน เป็นอันจบทริป และเดินทางกลับเยอรมนีด้วยรถไฟครับ

แกะรอยตำนานไดโนเสาร์

Dino Hunt Canada Series on HISTORY Canda

แกะรอยตำนานไดโนเสาร์

รายการสารคดีไดโนเสาร์ที่น่าสนใจ เกี่ยวกับการตามรอยทีมล่าไดโนเสาร์ที่มีชื่อของแคนาดาไปยังแหล่งขุดต่างๆ อย่างในตอนแรกจะติดตามทีมล่าสองทีม ทีมหนึ่งคือ Phil Currie (ผมเคยเจอเขาด้วย^^)ไปสืบหาเบาะแสการตายหมู่ของไดโนเสาร์กลุ่มหนึ่งแถบตะวันตกเฉียงเหนือของอัลเบอต้า อีกทีมนำโดย David Evans ทีมนี้กำลังตามหาไดโนเสาร์มีเขาสายพันธุ์ใหม่ที่ตอนใต้รัฐอัลเบอต้าครับ เป็นสารคดีที่ดู”มีชีวิต”และน่าติดตามอย่างมาก การตัดสลับไปมาระหว่างสองทีม การเริ่มต้นด้วยคำถามให้ชวนคิด การค่อยๆนำเสนอข้อมูลหลักฐาน ปัญหาอุปสรรคที่นักวิจัยพบเจอ ข้อสรุปเบื้องต้น ผมว่าบ้านเราน่าจะมีใครทำรายการแบบนี้บ้างนะ เพราะเมืองไทยก็มีแหล่งฟอสซิลที่สำคัญ มีการขุดพบเจอไดโนเสาร์และอื่นๆมากมาย การถ่ายทอดสารคดีแบบเกาะติดจะทำให้เรื่องราวน่าสนใจยิ่งขึ้น และสร้างแรงบันดาลใจให้กับคนรุ่นใหม่ๆได้มากขึ้นครับ

ภาพจาก youtube และ newtv ครับ
ภาพจาก youtube และ newtv ครับ

ลิ้งไปยังบล็อกของนักวิจัยหนึ่งในทีมที่ออกในรายการนี้ครับ https://evanslab.wordpress.com/2015/02/28/dino-hunt-canada-series-airs/

ลิ้งไปยังยูทู้ปที่ฉายทางช่องนิวทีวีครับ https://www.youtube.com/watch?v=IwbJeVbNFVc&index=1&list=PLSZLifyHBzufMTfw-Kk2pLmEP5xvqFlDL

ทอล์คขำๆจูราสสิคพาร์ค

Science in Films: Jurassic Park Franchise

ทอล์คขำๆวิทยาศาสตร์ในจักรวาลจูราสสิคพาร์ค

ถือได้ว่าเป็นการนำเสนอวิชาการ/กึ่งวิชาการครั้งแรกที่ ไม่ได้เตรียมบทหรือเนื้อหามาก่อนเลย ปกติจะต้องเขียนบทพูดก่อนและตามมาด้วยการซ้อมแบบเป๊ะๆๆ แต่งานนี้นอกจากไม่ได้เขียนบทแล้ว ยังแค่ซ้อมแบบคร่าวๆ 1-2ครั้งเพื่อจับเวลาดูเท่านั้น แต่ด้วยเบียร์สองขวดที่เร่งกระดกก่อนพูด เลยลื่นปรื๊ดๆ ครับแหม่ = =

ก่อนพูดเหลือบไปเห็นกระดานดำเลยคิดว่าขีดๆเขียนๆอะไรหน่อยน่าจะดี จะได้ยืดๆเวลาไปด้วย ก็เลยวาดขนประเภทต่างๆที่พบได้ในนกและไดโนเสาร์ เขียนไปมือก็สั่นไปด้วยแอลกอฮอล์มันเริ่มไหลไปทั่วร่างกาย 555 ถือว่าเป็นการซ้อมด้นสดเวลาจบกลับไปเป็นอาจารย์ได้อย่างดีครับ

ต้องขอขอบคุณทีมงาน สนทย (สมาคมนักเรียนไทยในเยอรมนี) ที่จัดงานดีๆแบบนี้ขึ้นครับ หลังเลิกงานก็มีการพูดคุยแลกเปลี่ยนกับเพื่อนๆหลากหลายสาขา ถือเป็นการเรียนรู้ที่สำคัญอีกกิจกรรมหนึ่งเลยครับ 🙂

12025491_10153053766721135_1843308328_n

ชิวิตนักบรรพชีวิน T.,T

ชีวิตเด็ก ป.เอกสาขาบรรพชีวิน ตอนที่เท่าไหร่จำไม่ได้

พูดจริงๆว่าร่างกายตอนนี้ต้องการมิวเซียมมากๆครับ เหมือนที่บางคนเรียนหรือทำงานเครียดๆแล้วอยากไปเที่ยว ผมก็อยากเข้ามิวเซียม(natural history museumนะ รองลงมาก็พวกเครื่องบิน อวกาศ หรืออะไรโบราณๆก็ได้) Y____Y

ไทแรนโนซอรัส: กิ้งก่าทรราชย์

Tyrannosaurus rex : Tyrant lizard king

ประวัติการค้นพบ

ไทแรนโนซอรัสถูกค้นพบเมื่อปี1902และได้รับการตั้งชื่อและตีพิมพ์รายงานการวิจัยโดย เฮนรี่ ออสบอร์น เมื่อปี1905 โดยในรายงานการวิจัยฉบับเดียวกันนั้น ออสบอร์นได้รายงานการศึกษาไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่อีกชนิดซึ่งถูกค้นพบเมื่อปี1900และตั้งชื่อมันว่า ไดนาโมซอรัส อิมพีริโอซัส (Dynamosaurus imperiosus = Imperial powerful lizard ) ออสบอร์นค้นพบในเวลาต่อมาว่า ไดนาโมซอรัสและไทแรนโนซอรัสเป็นไดโนเสาร์ชนิดเดียวกัน และโชคดีที่ชื่อและรายงานการวิจัยของไทแรนโนซอรัสอยู่ในลำดับก่อนหน้าไดนาโมซอรัสเพียงแค่หน้าเดียว (หน้าที่4และ5ตามลำดับ) ซึ่งตามหลักการแล้วแม้ว่าไดนาโมซอรัสจะถูกค้นพบก่อน แต่ก็ต้องยึดถือตามชื่อที่ได้รับการตั้งก่อน ไดนาโมซอรัสจึงกลายเป็นชื่อรองหรือ junior synnonymไปแทน ไม่อย่างนั้นเราคงไม่มีไดโนเสาร์ที่ชื่อไทแรนโนซอรัสเป็นแน่

รูปบนคือ ฟอซซิลกรามล่างไดนาโมซอรัส ถ่ายที่งานแสดงแร่และฟอซซิล เมืองมิวนิค ประเทศเยอรมนี ปี 2013 ส่วนรูปด้านล่างคือภาพวาดจากงานวิจัยของออสบอร์น ปี 1905
รูปบนคือ ฟอซซิลกรามล่างไดนาโมซอรัส ถ่ายที่งานแสดงแร่และฟอซซิล เมืองมิวนิค ประเทศเยอรมนี ปี 2013 ส่วนรูปด้านล่างคือภาพวาดจากงานวิจัยของออสบอร์น ปี 1905

วิวัฒนาการของไดโนเสาร์กลุ่มไทแรนโนซอร์

ตามสายวิวัฒนาการแล้ว ไทแรนโนซอรัสและเหล่าญาติมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับกลุ่มไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดเล็ก เช่น ไดโนเสาร์นกกระจอกเทศ (Ornithomimosauria) กลุ่มแรพเตอร์และนก (Maniraptora) มากกว่าไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่กลุ่มอื่นๆเช่น อัลโลซอรัส (ไดโนเสาร์กินเนื้อจากยุคจูราสสิค) และสไปโนซอรัส (ไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่ มีแผงกระโดงที่หลัง และมีกระโหลกยาวคล้ายจระเข้)

แผนภาพแสดงสายวิวัฒนาการไดโนเสาร์กินเนื้อ ภาพจาก http://ntamura.deviantart.com/art/Theropod-phylogeny-339550266
แผนภาพแสดงสายวิวัฒนาการไดโนเสาร์กินเนื้อ ภาพจาก http://ntamura.deviantart.com/art/Theropod-phylogeny-339550266

ญาติสนิทจากเอเชีย

ไทแรนโนซอรัสและญาติร่วมสมัย (เช่น กอร์โกซอรัสและอัลเบอร์โตซอรัสจากยุคครีเตเชียสตอนปลาย) พบได้เฉพาะในอเมริกาเหนือฝั่งตะวันตกเท่านั้น (ประเทศสหรัฐอเมริกาและแคนาดา) แต่ญาติสนิทที่สุดของไทแรนโนซอรัสนั้น จริงๆแล้วอยู่ที่เอเชียเรานี่เองครับ ซึ่งก็คือที่ประเทศมองโกเลียและจีน ชื่อของมันคือ Tarbosaurus bataar (Alarming hero lizard) จะว่าไปเรื่องจำนวนและความสมบูรณ์ของซากฟอซซิลของทาร์โบซอรัสที่ถูกค้นพบนั้นก็ไม่ได้น้อยหน้าไทแรนโนซอรัสสักเท่าไหร่ แต่อาจเป็นเพราะการวิจัยและการประชาสัมพันธ์ที่ทำให้ญาติจากฝั่งอเมริกาเป็นที่รู้จักมากกว่า

อ่านเรื่องราวของทาร์โบซอรัสได้ที่ https://satorsaurus.wordpress.com/2012/10/11/tyrannosaurus-rex-vs-tarbosaurus-bataar/

นอกจากนี้ ไดโนเสาร์ที่ถือได้ว่าเป็นเจ้าคุณปู่ของตระกูลไทแรนโนซอร์ก็พบที่ผืนทวีปยูเรเชีย เช่น กว้านหลง และยูไทแรนนัสจากจีน คิเลสคุสจากไซบีเรีย และโปรเซอราโตซอรัสจากอังกฤษ บรรพบุรุษที่เก่าแก่ที่สุดของพวกมันถูกพบในยุคจูแรสสิกตอนกลาง หรือประมาณ 165 ล้านปีก่อน

แล้วไทแรนโนซอร์จากไทยล่ะ?

สยามโมไทแรนนัส อิสานเอ็นซิส (Siamotyrannus isanensis) ถูกค้นพบโดยคุณสมชัย เตรียมวิชานน (กรมทรัพยากรธรณี) ที่จังหวัดขอนแก่น เมื่อปี 1993 และได้รับการตีพิมพ์รายงานการวิจัยโดยอีริก บุฟโต้, ไฮยั่น ตง และวราวุธ สุธีธร เมื่อปี 1996 โดยในรายงานฉบับนั้นระบุว่าสยามโมไทแรนนัสอาจจะเป็นบรรพบุรุษที่เก่าแก่ที่สุดของทีเร็กซ์ แต่รายงานการวิจัยเมื่อปี 2012โดยแมททิว คาราโน่และทีม ระบุว่ามันอยู่ในกลุ่มMetriacanthosauridaeคล้ายกับ Sinraptor จากจีนมากกว่า สำหรับรายละเอียดและข้อมูลล่าสุดนั้น กำลังอยู่ในระหว่างการวิจัยครับ

สยามโมไทแรนนัส อิสานเอ็นซิส
สยามโมไทแรนนัส อิสานเอ็นซิส reconstruction ver.1 © สะตอซอรัส

กายวิภาค

ลักษณะสำคัญที่บ่งบอกว่าเป็นไดโนเสาร์กลุ่มไทแรนโนซอร์มีหลายอย่างด้วยกัน นอกจากจะเป็นนักล่าสองขาขนาดใหญ่แล้ว พวกมันมีฟันหน้าเป็นรูปตัวดีเมื่อตัดตามขวาง (D – shaped) และมีลักษณะคล้ายฟันตัดเช่นฟันหน้าของเรา (incisor – like), กระดูกจมูก (nasal) เชื่อมกันเพื่อลดและซับแรงกระแทกระหว่างงับเหยื่อ กระดูกสะโพกมีร่องรอยของจุดเชื่อมกล้ามเนื้อขนาดใหญ่ ในไทแรนโนซอรัสและญาติสนิทยังมีกระโหลกที่ใหญ่และกล้ามเนื้อขากรรไกรที่หนา มีฟันที่หนาด้านข้างแบบกล้วยหอมแทนที่จะเป็นฟันแบบใบมีดเหมือนไดโนเสาร์กินเนื้อกลุ่มอื่นๆ และลักษณะเด่นอีกอย่างคือ ขาหน้าหรือแขนที่เล็กเมื่อเทียบกับขนาดลำตัว

จากการสแกนกระโหลกทีเร็กซ์พบว่ามันมีสมองส่วนดมกลิ่น หรือ olfactory lobesที่ใหญ่บ่งบอกถึงความสามารถในการดมกลิ่นที่มีประสิทธิภาพ ในส่วน cochlear และ semicircular canals ในหูชั้นในบ่งบอกว่ามันสามารถรับเสียงที่มีความถี่ต่ำได้อย่างดี

ขนหรือเกล็ด หรือทั้งสองอย่าง?

ไม่มีการค้นพบฟอซซิลผิวหนังของทีเร็กซ์ แต่มีการค้นพบรอยประทับของขนในบรรพบุรุษของทีเร็กซ์จากจีน ขนที่ว่ามีหน้าตาคล้ายขนนกอย่างง่าย (protofeather) เป็นไปได้ว่าทีเร็กซ์อาจจะมีขนแบบง่ายนี้ปกคลุมบางส่วน เช่นแขนและหัว เพื่อดึงดูดเพศตรงข้าม หรือทีเร็กซ์วัยเด็กอาจมีขนปกคลุมเพื่อรักษาอุณหภูมิร่างกายก็เป็นได้

อัตราการเจริญเติบโต

การศึกษากระดูกทีเร็กซ์ทั้งจากตัวเต็มวัยและตัวอ่อนในระยะต่างๆกัน แล้วหาข้อมูลทางสถิติบ่งบอกว่า ทีเร็กซ์โตเต็มวัยที่อายุ 20ปี และส่วนใหญ่อยู่ไม่เกินอายุ 25ปีอัตราการเจริญสูงสุดคือ 767 กิโลกรัมต่อปี (kg per year) หรือ 2 กิโลกรัมต่อวัน (kg per day)

พฤติกรรม

จากการศึกษาศาสตร์ทางชีวกลศาสตร์หรือ biomechanics ร่วมกับฟิสิกซ์และคอมพิวเตอร์โปรแกรม บอกเราว่า ทีเร็กซ์สามารถวิ่งได้ระดับช้าถึงระดับกลาง ความเร็วสูงสุดประมาณ 5 – 11 เมตรต่อวินาที เทียบกับม้าแข่งที่วิ่งเร็วประมาณ 20 เมตรต่อวินาที

หลักฐานจากร่องรอยต่างๆในฟอซซิล เช่นรอยกัด ฟอซซิลมูล บ่งบอกว่าทีเร็กซ์และญาติๆนั้นกินทุกอย่างและรวมถึงการกินไทแรนโนซอร์ชนิดอื่นด้วย รอยกัดบอกว่าทีเร็กซ์นั้นกัดเหยื่อไปจนถึงกระดูกและกินกระดูกนั้นด้วย บางครั้งมีการค้นพบฟอซซิลไทแรนโนซอร์หลายตัวอยู่ด้วยกัน บ่งบอกว่า พวกมันอาจอยู่เป็นฝูงหรืออย่างน้อยก็มีการรวมกลุ่มกันเป็นครั้งคราว

ทีเร็กซ์และญาติๆอาศัยอยู่ในภูมิอากาศแบบชื้นปานกลางหรือชื้นตามฤดูกาล แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นอาจเป็นเพราะเรายังไม่พบไทแรนโนซอร์ในภูมิอากาศแบบอื่นก็เป็นได้

มีคำถามที่น่าสนใจคือ ทีเร็กซ์เป็นนักล่าหรือกินซาก จากหลักฐานที่พบทั้งซากตัวอ่อนของเหยื่อในท้อง หรือร่องรอยบาดแผลของเหยื่อที่ได้รับการสมานหลังจากการถูกโจมตีโดยไทแรนโนซอร์บ่งบอกว่า ทีเร็กซ์และญาติๆอาจจะเป็นทั้งนักล่าและกินซากเหมือนกับนักล่าในปัจจุบันก็เป็นได้ แต่เรื่องที่พวกมันเป็นสุดยอดนักล่าในห่วงโซ่อาหารนั้นคงเป็นเรื่องจริงแท้อย่างไม่ต้องสงสัยเลยครับ

อ้างอิง

Brusatte, S. L. 2012. Dinosaur Paleobiology. xiv + 322 pp. Wiley-Blackwell.

Brusatte, S. L. et al. 2010. Tyrannosaur paleobiology: new research on ancient exemplar organisms. Science, 329: 1481–1485.

Buffetaut, E., Sutethorn, V. and Tong, H. 1996. The earliest known tyrannosaur from the Lower Cretaceous of Thailand. Nature, 381: 689-691.

Carrano, M. T., Benson, R. B., and Sampson, S. D. 2012. The Phylogenetic of Tetanurae (Dinosauria: Theropoda). Journal of Systematic Palaeontology. 10 – 2: 211 – 300.

Osborn, H. F. 1905. Tyrannosaurus and other Cretaceous carnivorous dinosaurs. Bulletin of the AMNH. 21(14): 259–265.

Samathi, A. 2013. Osteology and Phylogenetic Position of Siamotyrannus isanensis (Dinosauria; Theropoda) from the Lower Cretaceous of Thailand. Unpublished Master Thesis. Ludwig – Maximilians – Universität München.

Switex, B. 2013. The truth about T. rex. Nature. 502: 424 – 426.

Science in Film: Jurassic Park Franchise

ทอล์คขำๆหัวข้อ “กำเนิดใหม่ไดโนเสาร์ ใครว่ามันสูญพันธุ์: วิทยาศาสตร์ของจูราสสิคพาร์คแฟรนไชส์”

สไลด์แรก

สไลด์แรก
สไลด์แรก

สไลด์สุดท้าย

สไลด์สุดท้าย
   สไลด์สุดท้าย

ที่มารูปจากหลายๆแหล่ง